Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi

Turan Aksakal

TR EN

Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi

Abstract

Çalışmada Hayat Bilgisi 1, 2 ve 3. sınıf ders kitaplarında yer alan etkinliklerin sayı ve tür bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada nitel veri analizine dayalı doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın materyalini 2024-2025 eğitim öğretim yılında kullanılan Hayat Bilgisi 1, 2 ve 3. sınıf ders kitapları oluşturmaktadır. Toplanan veriler betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda frekans tablolar oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda 1. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında 167, 2. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında 170 ve 3. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabında 174 etkinlik olduğu saptanmıştır. Ders kitaplarında yer alan etkinliklerin objeye dayalı açık uçlu, drama, diyagram, kısa yanıt, boyama, anlam çözümleme tablosu, boşluk doldurma, eşleştirme, grup çalışması, yapılandırılmış grid vb etkinlikler olduğu elde edilen bulgulardandır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modele göre hazırlanan 1 ve 2. sınıf Hayat Bilgisi ders kitaplarında 3. sınıf Hayat Bilgisi ders kitabından farklı olarak etkinlik türünün daha çok olduğu saptanmıştır. Tüm ders kitaplarında yer alan etkinliklerde yapılandırmacı yaklaşımın doğasına uygun olarak genellikle alternatif ölçme araçları kullanıldığı saptanmıştır.

Keywords

Evaluation of Life Sciences Textbooks in Terms of Measurement and Evaluation Activities

Abstract

The aim of the study was to examine the number and type of activities in the Life Sciences 1st, 2nd and 3rd grade textbooks. For this purpose, document analysis technique based on qualitative data analysis was used in the study. The material of the study consists of Life Sciences 1st, 2nd and 3rd grade textbooks used in the 2024-2025 school year. The collected data were analyzed through descriptive analysis. Frequency tables were created in line with the obtained data. As a result of the study, it was determined that there were 167 activities in the 1st grade Life Sciences textbook, 170 activities in the 2nd grade Life Sciences textbook and 174 activities in the 3rd grade Life Sciences textbook. The findings indicate that the activities included in the textbooks are object-based, open-ended, drama, diagram, short answer, painting, semantic analysis table, gap filling, matching, group work, structured grid, etc. It has been determined that there are more activity types in the 1st and 2nd grade Life Science textbooks prepared according to the Türkiye Century Education Model, unlike the 3rd grade Life Science textbook. It has been determined that alternative measurement tools are generally used in the activities included in all textbooks, in accordance with the nature of the constructivist approach.

Keywords

References

Adanalı, K. & Doğanay, A. (2010). Beşinci sınıf sosyal bilgiler öğretiminin alternatif ölçme-değerlendirme etkinlikleri açısından değerlendirilmesi, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1), 271-292.
Alkan, A. N. (2015). Ortaokullarda fen ve teknoloji ders ve çalışma kitaplarında kullanılan ölçme değerlendirme tekniklerinin değerlendirilmesi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Aydın, İ., Kanık-Uysal, P. & Uyar, Y. E. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının tamamlayıcı ölçme araçlarının kullanılması bakımından karşılaştırılması, Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 30, 53-68.
Aykaç, N. (2011). Hayat bilgisi dersi öğretim programında kullanılan yöntem ve tekniklerin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Sinop ili örneği), Kastamonu eğitim Dergisi, 9(1), 113-126.
Batmaz, O. (2022). Sınıf öğretmenlerinin gözünden Hayat Bilgisi ders kitapları. TEBD, 20(2), 342-367.
Bayraktar, İ. (2018). Ortaokul 5. Sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan sözcük öğretimi etkinliklerinin incelenmesi, Journal of Language Research, 2(1), 1-7.
Bingölbali, E. & Özdiner, M. (2022). İlkokul ve ortaokul matematik ders kitabı etkinliklerinin gerçek hayatla işilkilendirme açısından incelenmesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 45-65.
Can, E. & Ogur, E. (2022). Ölçme ve değerlendirme olarak Türkçe ders kitapları, International Journal of Languages’ Education and Teaching, 10(1), 120-135.

Cantürk, İ. (2021). Yabancı dil olarak Çince öğretiminde okuduğunu anlama ders kitabı değerlendirmesi, Asya Studies Academic Social Studies, 5(17), 125-136.
Çetinkaya, M. (2022). II. kademe özel eğitim Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin değerlendirilmesi, Uluslararası Temel eğitim Çalışmaları Dergisi, 3(1), 9-24.
Çevik, A. & Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi, Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272-286.
Demirel, Ö. (2004). Öğretimde planlama ve değerlendirme: öğretme sanatı, Ankara: Pegem Akademi.
Fidan, S., Çelen, S. & Hayır-Kanat, M. (2018). 2017 programına göre hazırlanan sosyal bilgiler 5. Sınıf ders kitabının öğrenme etkinlikleri açısından değerlendirilmesi, International Journal od Social Science Research, 7(2), 326-350.
Garip, S. (2023). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin etkileşim türleri bakımından incelenmesi, International Journal of Language Academy, 11(4), 401-414.
Göçer, A. (2008). İlköğretim Türkçe ders kitaplarının ölçme ve değerlendirme açısından incelenmesi, Journal of Graduate School of Social Sciences, 11(1), 197-210.
Kanatlı, F. (2008). Alternatif Ölçme-Değerlendirme Teknikleri Konusunda Sınıf Öğretmenlerinin Görüşlerinin Değerlendirilmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
Karabulut, A. (2022). Türkçe ders kitaplarının tamamlayıcı ölçme ve değerlendirme araçları bağlamında incelenmesi, BUGU Dil ve Eğitim Dergisi, 3(1), 79-92.
Karacaoğlu, M. Ö., Dağ, M. & Uzun, O. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki yazma etkinliklerinin incelenmesi, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 96-126.
Kerpiç, A. & Bozkurt, A. (2011). Etkinlik tasarım ve uygulama prensipleri çerçevesinde 7. sınıf matematik ders kitabı etkinliklerinin değerlendirilmesi, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 303-318.
Kılıçarslan, Ç. (2025). İlkokul hayat bilgisi 3. Sınıf ders kitabı, Ankara: Soripekyolu Yayıncılık.
Kocayanak, D. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında yer alan konuşma becerisi etkinliklerinin karşılaştırılması, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4 (2021 Yunus Emre ve Türkçe Yılı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Özel Sayısı), 123-139.
Köklükaya, A. N. (2010). Alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri ile ilgili fen bilgisi öğretmen adaylarının yeterliklerinin belirlenmesi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
Köse, M. (2021). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının ölçme ve değerlendirme açısından incelenmesi, Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 316-334.
Kuzğun, İ. & Yıldırım, H. İ (2023). Alternatif ölçme değerlendirmenin 7. Sınıf öğrencilerinin fen dersine yönelik bilgi, tutum ve motivasyon düzeylerine etkisi, Elektronik sosyal Bilimler Dergisi, 22(88), 1717-1738.
MEB (2018). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (İlkokul 1, 2 ve 3. Sınıflar). T.C. Milli Eğitim Bakanlığı.
MEB (2024). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (1, 2 ve 3. Sınıflar). T.C. Milli Eğitim Bakanlığı.
Miles, M.B. & Huberman, A.M. (2016). Nitel veri analizi (S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Çev.Ed). Ankara: Pegem Akademi.
Orhan, A. (2012). Alternatif ölçme değerlendirme etkinliklerinin 6. sınıf fen ve teknoloji dersi yaşamımızdaki elektrik ünitesindeki öğrenci başarısına etkisi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kırşehir.
Örge-Yaşar,F. (2024). BİLSEM Türkçe etkinlik kitabının alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanımı açısından incelenmesi, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16, 369-390.
Sarıkaya, B. (2019). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki (5, 6, 7 ve 8. sınıf) etkinliklerin değerlendirilmesi, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları enstitüsü Dergisi, TAED-64, 563-580.
Şahin, A. (2008). İlköğretim birinci sınıf Türkçe ders kitabı, öğrenci çalışma kitabı ve öğretmen kılavuz kitabının öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(3), 133-146.
Şahin, Ç. & Kaya, G. (2020). Alternatif ölçe değerlendirme ile ilgili yapılan araştırmaların incelenmesi: bir içerik analizi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2), 798-812.
Şahin, Ç. & Kaya, G. (2020). Alternatif ölçe değerlendirme ile ilgili yapılan araştırmaların incelenmesi: bir içerik analizi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2), 798-812.
Şahin, N., Altuntaş, B., Dikmen, G., Güleç, H. & Genç, N. (2025). İlkokul 2. Sınıf hayat bilgisi ders kitabı, Ankara: Devlet Kitapları MEB Yayınları.
Şahin, N., Hemde, A., Altuntaş, B., Dikmen, G., Güleç, H., Başpınar, N., vd. (2024). İlkokul 1. Sınıf hayat bilgisi ders kitabı, Ankara: Devlet Kitapları MEB Yayınları.
Tosunoğlu, M. & Demir, E. (2014). MEB yayınları 5. Sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitabındaki dil öğrenme alanlarına ve taksonomiye göre değerlendirilmesi, Milli eğitim, 203, 74-83.
Türkel, A. & Çetinkaya, M. (2022). Yabancı dil Türkçe ders kitaplarında etkinlik türleri, Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(2), 910-939.
Wach, E. (2013). Learning about qualitative document analysis.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (10. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Classroom Education

Journal Section

Research Article

Authors

Turan Aksakal ^*
0000-0002-7718-5483
Türkiye

Early Pub Date

December 16, 2025

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

September 29, 2025

Acceptance Date

October 23, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 9 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA88XW42BW

Cite

RIS / Bibtex

APA

Aksakal, T. (2025). Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi. Studies in Educational Research and Development, 9(2), 166-179. https://izlik.org/JA88XW42BW

AMA

1.Aksakal T. Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi. SERD. 2025;9(2):166-179. https://izlik.org/JA88XW42BW

Chicago

Aksakal, Turan. 2025. “Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi”. Studies in Educational Research and Development 9 (2): 166-79. https://izlik.org/JA88XW42BW.

EndNote

Aksakal T (December 1, 2025) Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi. Studies in Educational Research and Development 9 2 166–179.

IEEE

[1]T. Aksakal, “Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi”, SERD, vol. 9, no. 2, pp. 166–179, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA88XW42BW

ISNAD

Aksakal, Turan. “Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi”. Studies in Educational Research and Development 9/2 (December 1, 2025): 166-179. https://izlik.org/JA88XW42BW.

JAMA

1.Aksakal T. Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi. SERD. 2025;9:166–179.

MLA

Aksakal, Turan. “Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi”. Studies in Educational Research and Development, vol. 9, no. 2, Dec. 2025, pp. 166-79, https://izlik.org/JA88XW42BW.

Vancouver

1.Turan Aksakal. Hayat Bilgisi Ders Kitaplarının Ölçme-Değerlendirme Etkinlikleri Açısından Değerlendirilmesi. SERD [Internet]. 2025 Dec. 1;9(2):166-79. Available from: https://izlik.org/JA88XW42BW