Afet Eğitiminin Yönetişim Boyutu: Türkiye'den Bulgular ve Politik Öneriler

Bu çalışma, Türkiye’de afet risk azaltma (ARA) eğitiminin yönetişim boyutunu çok düzeyli ve çok aktörlü bir bakışla ele alarak, bu alandaki kavramsal ve uygulamaya dönük eksiklikleri tartışmaktadır. Artan afet riski, eğitimi sadece teknik bilgi aktarımı değil, toplumsal dirençliliğin inşasında temel bir yönetişim aracı olarak konumlandırmayı gerektirmektedir. Çalışmanın kuramsal temeli, Robertson ve arkadaşlarının çok ölçekli yönetişim yaklaşımı ile Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi’ne dayandırılmıştır. Bu iki çerçeve bir arada ele alındığında, afet eğitiminin başarısının sadece içerikle değil, içeriklerin kimler tarafından üretildiği, nasıl uygulandığı ve sürdürüldüğüyle doğrudan ilişkili olduğu vurgulanmaktadır. Sistematik derleme yöntemiyle yürütülen çalışmada, PRISMA protokolüne uygun şekilde 2010–2025 yılları arasında yayımlanan kaynaklar taranmıştır. Bulgular, Türkiye’de AFAD ve MEB gibi merkezi aktörlerin güçlü varlığına karşın yerel yönetimlerin, öğretmenlerin ve sivil toplumun sürece yeterince entegre edilmediğini göstermektedir. Müfredat entegrasyonunun bilişsel farkındalıkla sınırlı kaldığı, disiplinlerarası yaklaşımın zayıf olduğu ve yerel bağlama duyarlı içerik geliştirilmediği tespit edilmiştir. Okul temelli planların çoğunlukla biçimsel belgeler düzeyinde kaldığı, öğretmenlerin afet pedagojisi yeterliklerinin sınırlı olduğu da öne çıkan bulgular arasındadır. Japonya örneği ise güçlü okul-toplum-devlet iş birliklerinin afet eğitiminin sahada uygulanabilirliğini ve sürdürülebilirliğini artırdığını göstermektedir. Türkiye bağlamında ise merkeziyetçi yapı, yerel risk profilleri ve bölgesel farklılıkların yeterince dikkate alınmasına engel olmakta, bu durum pedagojik etkiyi ve uygulamada eşgüdümü zayıflatmaktadır. Araştırma, bu yönetişimsel sınırlılıkları aşmak amacıyla yerel risk temelli müfredat tasarımı, okul planlarının kurumsallaştırılması, öğretmen yetiştirme programlarının afet pedagojisiyle güçlendirilmesi, disiplinlerarası ulusal bir ARA eğitim çerçevesi oluşturulması ve çok paydaşlı yönetişim platformlarının tesis edilmesini önermektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de afet eğitiminin bireysel farkındalık düzeyinden çıkarılarak kurumsal ve toplumsal dirençliliğin önemli bir unsuru olarak yeniden kurgulanması gerektiğini vurgulamakta, politika yapıcılar için somut bir yönetişim rehberi sunmaktadır.

This study examines the governance dimension of disaster risk reduction (DRR) education in Turkey through a multi-level and multi-actor perspective, addressing existing conceptual and practical gaps in the field. The rising frequency and complexity of disasters necessitate positioning education not merely as a means of technical knowledge transfer but as a fundamental governance instrument for building societal resilience. The theoretical framework of the study is grounded in Robertson et al.’s multi-scalar governance approach and the Sendai Framework for Disaster Risk Reduction. When considered together, these frameworks underscore that the effectiveness of disaster education hinges not only on the content delivered but also on who produces this knowledge, how it is implemented, and by what governance mechanisms it is sustained. Employing a systematic review method in accordance with the PRISMA protocol, the study synthesizes literature published between 2010 and 2025. The findings reveal that while central actors such as AFAD and the Ministry of National Education (MoNE) play a dominant role, local governments, teachers, and civil society actors remain insufficiently integrated into the process. Curriculum integration is largely limited to cognitive awareness, with weak interdisciplinary alignment and inadequate adaptation to local contexts. Moreover, school-based disaster management plans often remain as formal documents with limited practical implementation, and teachers’ pedagogical competencies in disaster education are found to be insufficient. Comparative evidence from Japan demonstrates that robust school-community-government collaborations significantly enhance the practical applicability and sustainability of DRR education. In the Turkish context, however, a prevailing centralized governance structure hampers sensitivity to local risk profiles and regional specificities, thereby diminishing pedagogical impact and implementation coherence. To address these governance challenges, the study proposes five interlinked policy measures: the development of locally risk-informed curricula, the institutionalization and effective monitoring of school-based disaster plans, the integration of disaster pedagogy into teacher education programs, the establishment of an interdisciplinary national DRR education framework, and the creation of multi-stakeholder governance platforms that ensure active participation of state, local authorities, civil society, and the private sector. In conclusion, the study argues that DRR education in Turkey must be re-conceptualized not as a matter of individual awareness alone but as a core pillar of institutional and societal resilience. In doing so, it provides policymakers with a concrete governance roadmap for designing more cohesive, inclusive, and sustainable disaster education systems.